Di tích lịch sử Đền Thánh Mẫu trên đất Thạch Bình
Thứ Ba, 21/04/2026
Trên địa bàn xã Thạch Bình, di tích lịch sử Đền Thánh Mẫu là một địa chỉ văn hóa tâm linh giàu ý nghĩa, gắn liền với đời sống tinh thần của nhân dân địa phương từ bao đời nay.
Tương truyền rằng nàng Nga là con gái của ông Cún Đủ, tài sắc vẹn toàn, có nhiều công lao giúp Nhân dân trong phát triển sản xuất và được vua triều Nguyễn ban sắc phong. Sau khi nàng Nga qua đời, để tưởng nhớ công ơn, Nhân dân trong làng đã xây dựng đền thờ và suy tôn là nàng Nga là Thánh Mẫu. Đền thờ Thánh Mẫu – tức Nàng Nga, nhân vật trung tâm trong truyện thơ nổi tiếng “Nàng Nga – Đạo Hai Mối”, một tác phẩm tiêu biểu của văn học dân gian dân tộc Mường. Theo truyền tụng, Nàng Nga là con của dòng họ lang đạo ở Mường Đủ xưa, nay thuộc thôn Án Đổ, xã Thạch Bình. Bà được nhân dân tôn kính là Thánh Mẫu và được các triều vua nhà Nguyễn sắc phong với mỹ hiệu “Thủy tinh công chúa, xích y chi thần”, thể hiện sự trong sáng, cao quý và linh thiêng.
Đền Thánh Mẫu quay mặt theo hướng Tây Bắc, trên đồi Nghè. Khu đền có diện tích gần 2 ha, xung quanh nhiều cây cối và nhà ở của người dân bao bọc. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Đền Thánh Mẫu trở thành nơi ẩn náu của bộ đội, sinh viên Trường Đại học Vinh. Sau này, xã Thạch Bình sử dụng làm trạm xá để chăm sóc sức khỏe cho Nhân dân địa phương.
Câu chuyện tình bi thương nhưng đẹp đẽ giữa Nàng Nga và Đạo Hai Mối không chỉ phản ánh đời sống xã hội của người Mường xưa mà còn thể hiện khát vọng về tình yêu tự do, hạnh phúc và một xã hội tốt đẹp. Trải qua thời gian, câu chuyện ấy đã ăn sâu vào tiềm thức dân gian, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của nhiều thế hệ.

Đền Thánh Mẫu vì thế không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng mà còn là nơi lưu giữ, bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống quý báu. Với những giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa, ngày 30-1-2015, Đền Thánh Mẫu được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh. Hàng năm cứ vào ngày 15-3 âm lịch, xã Thạch Bình tổ chức lễ hội Đền Thánh Mẫu thu hút đông đảo Nhân dân và khách thập phương tới vãn cảnh, dâng hương. Đây là dịp để mọi người tụ hội, gặp gỡ chúc phúc, cùng nhau cầu cho mưa thuận gió hòa, mọi nhà được bình an, hạnh phúc. Trong lễ hội, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng được tổ chức trang trọng trong niềm vui phấn khởi của Nhân dân và du khách trong và ngoài tỉnh. Ngoài ngày chính lễ, vào các ngày mùng 1 và 15 âm lịch, người dân trong và ngoài xã cũng đến đây tham quan, dâng hương và vãn cảnh.
Phát huy giá trị di tích, cấp ủy, chính quyền và nhân dân xã Thạch Bình luôn chú trọng công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị lịch sử – văn hóa của đền, góp phần giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng tự hào quê hương cho thế hệ trẻ.
Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Thạch Bình.